Nepal ve Çin’in Tibet bölgesinde yüzlerce kişinin hayatını kaybetmesine neden olan hızlı buz-kaya heyelanı ve ani seller, bir buzulun alt bölümünün koparak yüzlerce metre aşağıdaki vadi tabanına çarpması sonucu meydana geldi.
Kurtarma ekipleri perşembe günü Nepal’de enkazla kaplanan vadilerde ve yamaçlarda hayatta kalanları aramayı sürdürürken, ülkede binden fazla kişiden hala haber alınamıyordu.
Buzulun çökmesine neyin neden olduğu henüz belli değil. Nepalli yetkililer başlangıçta bölgede meydana gelen bir depremin olası nedenlerden biri olabileceğini açıkladı. Ancak ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS), kaydedilen sarsıntının aslında buzul kayaları ve buz kütlesinin çökmesiyle ortaya çıkan sismik enerji olduğunu, bunu da enkaz akışının izlediğini bildirdi.
Uydu görüntüleri, Langtang Lirung Zirvesi yakınındaki bir buzulun büyük bölümünün, birkaç gün önce çekilen görüntülerle karşılaştırıldığında koptuğunu gösteriyor.
Buz ve kaya çığı, Nepal ile Tibet arasındaki dağlık sınır boyunca uzanan Lhende Khola Nehri üzerinden aşağı doğru ilerledi.
Çamur ve enkaz akışı, Tibet’teki Gyirong Sınır Kapısı ile Nepal’i vurdu. Büyük bir hızla ilerleyen ani seller; yolları ve enerji projelerini tamamen sürükledi, köyleri ise sular altında bıraktı.
Doğrulanmış görüntülerde, sınır bölgesinde onlarca kişinin sel sularına kapıldığı görüldü.
Çin hükümeti bünyesinde görev yapan jeolog Guo Zhaocheng, heyelana neden olan buz çığı ve enkaz akışının saniyede yaklaşık 50 metre hızla ilerlediğini, bu nedenle insanların tepki vermek için çok az zamanı kaldığını söyledi. Enkaz akışının 20 kilometreden fazla bir alana yayıldığı belirtildi.
İlk büyük darbe: Nepal-Tibet sınırındaki göçmenlik binaları
Sellerle ilgili ortaya çıkan en çarpıcı görüntülerden bazıları, Gyirong Sınır Kapısı ile Nepal’e ait göçmenlik binalarındaki güvenlik kameraları tarafından kaydedildi.
Reuters’ın sel sonrasında bölgeye ilişkin yaptığı uydu görüntüsü analizi, bölgedeki binaların neredeyse tamamının buzulun kopmasıyla oluşan enkaz akışının içinde kaldığını gösterdi.
Göçmenlik binaları enkaz akışının altında kaldı
Lende Khola ve Bhote Koshi nehirlerinin kesiştiği noktada, bir köprüyle birbirine bağlanan Çin ve Nepal’e ait göçmenlik ve gümrük binaları bulunuyordu.
100 kilometrede 4 bin 500 metrelik iniş
Buzulun çökmesiyle oluşan sel suları, Himalayalar’dan 4 bin 500 metreden fazla aşağıya inerek Nepal’deki vadiler boyunca ilerledi. Seller, Hindistan sınırına yakın bölgelerde 100 kilometreden daha uzaktaki nehir yataklarının yönünü dahi değiştirdi.
Kızılhaç, köylerin tamamen yok olduğunu, geçilemez hale gelen yol ve köprüler nedeniyle bazı yerleşimlerin dış dünyayla bağlantısının kesildiğini bildirdi. Kurum, felaketin gerçek boyutunun hala netleşmediğini belirtti.
Nepal’de bir hastanede tedavi gören 68 yaşındaki Keshav Prasad Baral, yaşadıklarını şöyle anlattı:
“Doğrudan üzerimize doğru gelen devasa bir çamur dalgası vardı. Yaklaştıkça daha da yükseliyordu. Evimize girdiğini görünce eşimin elini tutup onu terasa çıkarmaya çalıştım. Ancak eşim çamura kapılarak sürüklendi.”
Uluslararası Entegre Dağ Kalkınma Merkezi, çarşamba günü meydana gelen ani selin Bhote Koshi ve Trishuli nehir sistemleri boyunca su, tortu ve kaya parçalarından oluşan güçlü bir akıntı meydana getirdiğini açıkladı.
Merkez, akış yönündeki Galchhi bölgesinde nehir seviyesinin 30 dakika içinde yaklaşık 9 metre yükseldiğinin bildirildiğini aktardı.
Çok sayıda binanın akıntıya kapıldığı diğer bölgeler
Yeni Zelanda Yer Bilimleri Kurumunun “Dağlardan Denize” programının baş bilim insanı Simon Cox, “İklim değişikliği, yüksek dağlardaki kaya ve buz kütlelerini istikrarsızlaştırabilecek koşullar oluşturuyor” dedi.
Cox, bunun bu hafta yaşananlara benzer çökmelerin ve birbirini tetikleyen afetlerin daha sık meydana gelmesine yol açtığını söyledi.
Uzmanlar, iklim değişikliğini çarşamba günkü çökmenin tek ve doğrudan nedeni olarak göstermenin doğru olmayacağı konusunda uyarıyor. Ancak artan sıcaklıkların ve eriyen buzulların felakette muhtemelen rol oynadığını belirtiyorlar.
Cox’a göre ısınma, dik yamaçlardaki buz desteğini azaltabilir, eriyen su miktarını artırabilir ve donma, çözülme ve yağış düzenlerini değiştirebilir. Bu durum da dağ yamaçlarını zayıflatarak bazı bölgelerde büyük çökmelerin meydana gelme ihtimalini artırabilir.
Nepal ve Çin, bu haftaki yıkıcı sel felaketinin etkileriyle mücadele sürerken perşembe günü Himalayalar’da yeni sel risklerine karşı uyarıda bulundu. İki ülke arasındaki sınırın her iki tarafında oluşan iki gölün taşma veya setlerini aşarak boşalma tehlikesi bulunduğu belirtildi.