Savaşların petrol rafinerileri ve tanker trafiğinde yol açtığı aksamalar, gemilerde ve elektrik santrallerinde kullanılan fuel oil arzını tehdit ediyor. Singapur’da gemi yakıtının fiyatı İran savaşının başlamasından bu yana yüzde 76 arttı.
Küresel enerji piyasasında yılın üçüncü çeyreğinde ciddi bir fuel oil sıkıntısı yaşanabileceği belirtiliyor. Saldırılar ve deniz trafiğine getirilen kısıtlamalar nedeniyle baskı altında kalan rafineriler, daha yüksek kâr sağlayan dizel, benzin ve jet yakıtı üretimine öncelik veriyor.
Rusya ve Orta Doğu’daki bazı rafinerilerin saldırılarda zarar görmesi, petrol tankerlerinin hareketliliğinin kısıtlanması ve Çin’in stoklarını korumak için rafineri kapasitesi ile ihracatını azaltması, rafine ürün piyasasındaki baskıyı artırdı.
Arz sıkıntısının, gemi sahipleri ve elektrik üreticilerinin maliyetlerini yükseltmesi bekleniyor. Gemi yakıtındaki artışın navlun ücretlerine yansıması hâlinde ürünlerin küresel taşıma maliyetleri de yükselebilir.
Asya en fazla etkilenen bölge olabilir
Hürmüz Boğazı’ndaki deniz ulaşımı krizinin Körfez’den gerçekleştirilen sevkiyatları aksatması nedeniyle yakıt sıkıntısından en fazla Asya’nın etkilenmesi bekleniyor.
Dünyanın en büyük gemi yakıtı ikmal merkezi olan Singapur, günlük yaklaşık 1 milyon varillik ihtiyacının yarısından fazlasını ithalatla karşılıyor.
Energy Aspects, üçüncü çeyrekte fuel oil arz açığının günlük 218 bin varile ulaşacağını tahmin ediyor. Şirketin 2025’in üçüncü çeyreği için öngördüğü açık günlük yalnızca 6 bin varildi.
Rystad analisti Valerie Panopio, Orta Doğu’daki arz kesintilerinin uzun süre devam etmesi nedeniyle fuel oil tedarikinin üçüncü çeyrek boyunca son derece kısıtlı kalabileceğini belirtti.
Rafineriler dizel ve benzine yöneldi
Benzin, dizel ve jet yakıtına yönelik talebin artması, rafinerileri daha kârlı olan bu ürünlere yöneltti. Bu tercih, gemiler ve elektrik santrallerinde kullanılan fuel oilin arzını daha da azalttı.
Günlük 650 bin varil üretim kapasitesine sahip Nijerya’daki Dangote Rafinerisi’nin dizel, benzin ve jet yakıtı ihracatını artırırken fuel oil ihracatını azalttığı bildirildi.
Rafineriler ayrıca fuel oişi ikincil üretim ünitelerinde ham madde olarak kullanarak daha yüksek değerli yakıtlara dönüştürebiliyor.
Benzin ve dizel stoklarının tarihî düşük seviyelere gerilemesinin, rafinerileri fuel oil kullanarak daha fazla rafine ürün üretmeye yönelteceği ve piyasadaki arz sıkıntısını derinleştireceği değerlendiriliyor.
Stoklar yüzde 30 azaldı
Önemli ticaret merkezlerindeki fuel oil stokları, üç yıllık mevsimsel ortalamaların yaklaşık yüzde 30 altına geriledi.
Amsterdam-Rotterdam-Anvers bölgesindeki benzin stokları 27 Ağustos’ta yaklaşık 5 yılın en düşük seviyesine inerken, ABD’nin doğu kıyısındaki dizel dâhil distile ürün stokları da tarihî düşük seviyeye düştü.
Gemilerin Babülmendep Boğazı ve Kızıldeniz’den kaçınarak daha uzun rotalara yönelmesi de yakıt tüketimini ve talebi artırıyor.
Singapur’da yüzde 76 zam
Deniz taşımacılığında yaygın olarak kullanılan çok düşük kükürtlü fuel oilin fiyatı, İran savaşının başlamasından 1 Eylül’e kadar Singapur’da yüzde 76 yükseldi.
Gemi yakıtının fiyatı ton başına 825 doların biraz altına, varil başına ise yaklaşık 130 dolara ulaştı. Aynı dönemde Brent petrolündeki artış yüzde 40 seviyesinde kaldı.
Mehmet Yaman