Milyonlarca ev hanımını yakından ilgilendiren 40 maddelik kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) sunuldu. Teklif, evde karşılıksız bakım ve temizlik emeğinin sosyal güvenlik sistemi kapsamında değerlendirilmesinden prim desteğine, geçmiş yılların borçlanılmasından ev işçilerinin kıdem tazminatı hakkına kadar kapsamlı düzenlemeler öngörüyor.
Teklifin yasalaşması halinde ev hanımları ve ev emekçileri için sosyal güvenlik sisteminde önemli değişiklikler yapılacak. Düzenlemenin henüz bir kanun teklifi olduğu ve maddelerin yasalaşmadan yürürlüğe girmeyeceği önemle belirtiliyor.
Evde geçen süre emeklilik hesabına dahil edilecek
Türkiye gazaetesi yazarı SGK Uzmanı İsa Karakaş’ın değerlendirdiği teklif metnine göre, evde karşılıksız olarak gerçekleştirilen bakım ve temizlik faaliyetlerinin sigortalılık kapsamında değerlendirilmesi öngörülüyor.
Teklifin 5. maddesine göre evdeki karşılıksız bakım ve temizlik emeği sigortalılık süresi olarak kabul edilerek emeklilik hesabına dahil edilebilecek.
Düzenlemenin gerekçesinde TÜİK'in 2025 Zaman Kullanımı Araştırması verilerine de yer verildi. Buna göre kadınların ev işleri ve bakıma günlük ortalama 4 saat 3 dakika, erkeklerin ise 58 dakika ayırdığı belirtildi.
Primleri Hazine karşılayacak
Teklifin en dikkat çekici düzenlemelerinden biri ev hanımlarının sosyal güvenlik primlerine ilişkin oldu.
17, 35 ve 36. maddelerde yer alan düzenlemelere göre ev kadınlarının emeklilik ve sağlık primlerinin Hazine tarafından karşılanması öngörülüyor.
Ev emekçilerinin Bağ-Kur olarak bilinen 4/b statüsünde sigortalı sayılması, isteyenlerin ise ek prim ödeyerek ileride bağlanacak emekli aylığını artırabilmesi planlanıyor.
Geçmiş yıllar borçlanılabilecek
Teklif yasalaşırsa geçmişte evde sigortasız olarak geçirilen yıllar için de yeni bir imkan doğacak.
18. maddeyle geçmiş yıllardaki ev emeği sürelerinin borçlanılarak emeklilik hesabına dahil edilebilmesi öngörülüyor. Böylece uzun yıllardır ev işleri ve aile bakımını üstlenen ancak herhangi bir sosyal güvenceye sahip olmayan kişilerin geçmiş sürelerini emeklilik hesabına katabilmelerinin önü açılabilecek.
Sağlık hizmetlerinden prim ödemeden yararlanabilecekler
Teklifin 19. maddesinde ev emekçileri ve ailelerinin genel sağlık sigortası kapsamında prim ödemeden sağlık hizmetlerinden yararlanabilmesi öngörülüyor.
Malullük ve yaşlılık aylıklarına ilişkin de düzenlemeler bulunuyor. Teklife göre iş göremez hale gelen ev emekçilerine yüzde 70, başkasının bakımına muhtaç hale gelenlere ise yüzde 80 oranında aylık bağlanması planlanıyor.
Kadınlarda 55, erkeklerde ise 60 yaşından sonra çalışılan her yıl için aylık bağlama oranının yüzde 90'a kadar yükseltilebilmesi de teklif içerisinde yer alıyor.
Bakım verenlere 30 gün izin
Düzenleme yalnızca emeklilik haklarıyla sınırlı değil. Sürekli olarak hasta, yaşlı veya bakıma ihtiyaç duyan kişilere bakan vatandaşlara yönelik yeni sosyal haklar da öngörülüyor.
Teklifte sürekli bakım verenlere kamu tarafından geçici bakım desteği sağlanması ve yılda en az 30 günlük “mola bakımı” ve izin hakkı tanınması yer alıyor.
Evde hasta veya yaşlı bakımı yapan kişilere ücretsiz psikolojik destek, bakım eğitimi ve hukuki danışmanlık verilmesi de teklif edilen düzenlemeler arasında.
Belediyelere kreş ve bakım tesisi yükümlülüğü
Teklif, yerel yönetimlere de yeni sorumluluklar getiriyor. Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin kreş, yaşlı bakımevi ve “mola evi” açmasının yasal bir yükümlülük haline getirilmesi öngörülüyor.
Böylece özellikle çocuk, yaşlı veya hasta bakımı nedeniyle çalışma hayatından uzaklaşan kişilerin üzerindeki bakım yükünün azaltılması hedefleniyor.
Ev işçilerine kıdem tazminatı hakkı
Teklifin bir diğer önemli bölümü ise ücret karşılığında ev hizmetlerinde çalışanları ilgilendiriyor.
İş Kanunu'nun ev hizmetlerinde çalışanları kapsam dışında bırakan hükmünün kaldırılması ve ev işçilerinin İş Kanunu kapsamına alınması teklif ediliyor.
Düzenlemenin yasalaşması halinde evlerde temizlik ve bakım gibi işlerde çalışan kişiler kıdem tazminatı ve izin başta olmak üzere İş Kanunu'ndan kaynaklanan haklardan yararlanabilecek.
30 günden uzun süren ev işlerinde yazılı iş sözleşmesi yapılması zorunlu hale getirilecek ve sözleşmesiz çalıştırmanın önüne geçilmesi hedeflenecek.