Büyüyenay’ı kurarken klasik eserlerle çağdaş metinleri buluşturmayı amaçladığınızı söylemiştiniz eski bir söyleşinizde. Aradan geçen yılların ardından yayınevinin kimliği hangi eserler ve hangi kararlarla kesin biçimini kazandı?
Geçen 14 yıllık süre boyunca klasik eserlerle çağdaş metinlerin buluşması genişleyerek devam etti. Her kitabımız, kimlik alanımızı kendi nispetinde aşikâr hale getirerek ve yayınlar genişleterek bu oluşa hizmet etti. Yeni yeni kitaplarla da devam edecek inşallah. Başlarda sadece klasik eserlerle devam etmemiz gerektiğini söyleyenler de oldu. Bu tavsiyeler hayal ettiğim yayın düşüncesinde hiçbir zaman karşılık bulmadı. Süreklilikten yanaydım. Hem bireysel hem de toplumsal hayatımızda dün ve bugün ya da geçmiş ve çağdaş; şimdiki zamanımıza hem şekil verirler hem de birbirini yeniden inşa ederler düşüncesindeyim. Gazzâlî’nin başka bir anlatım için başvurduğu metafordan yardım isteyerek söyleyecek olursam bu; total olarak kültür kökleriyle toprağın derinliklerine uzanan ve oradan güç olan büyük bir ağaca, çınara benzer. O, azim gövdesiyle bugüne bakar, gökyüzüne doğru yükselen taze filizleriyle de geleceğe doğru uzanır. Ağacın köklerini gözlerimizle görme imkânımız yok. Ama ağacın ihtişamı, kaviliği nispetinde biliriz ki kökleri derinlerdedir. Kültür hayatına teşbih edildiğinde bu kaviliği sağlayan şey, neredeyse ilk insandan bugüne insanlığın tüm birikimlerinin sanattan tefekküre, bilimden hayat pratiklerine kadar her şeyi özümsemiş olmasıdır. Kitaplar, daha doğrusu kültür ürünleri söz konusu olduğunda her geçen zaman, çağdaşlarınca “iyi-kötü, güzel-çirkin, değerli-değersiz” diye değerlendirilen eserlerin çoğunu bu yargılara hacet bırakmadan eler. Geriye kültürel miras dediğimiz saf bütün ya da öz kalır. Klasik eserlerle çağdaş eserlerin şimdiki zamanda uyum içinde yaşayabilmelerinin ortamı sağlanırsa hatta onları yan yana görebilirsek bu her iki taraf için bir mikyas yerine de geçer. Onları zamanın ayıklayıcı ferasetine bırakmak gerek. Klasik eserlerle çağdaş eserler arasında bir bölünme yok, asıl ayrım bizim zihniyet dünyamızda.
Yayımlamak istediğimiz her eser zamanla bizde bir ihsas, duyuş ya da sezgi geliştirdi.
Aslında eski, eski değil bir bakıma…
Zaman zaman rahmetli kif Emre’nin birazdan söyleyeceğim bir cevabı hatırıma geldi bunun üzerine. O; bahsettiğim bütünlüğü ve birlikteliği arzular, aidiyetleriyle, medeniyet dünyasıyla da iftihar ederdi. Büyüyenay’da bütün eserlerinin yayımlamasını kararlaştırmıştık. Önce, 15 yıl sonra yeniden yayımladığımız ilk kitabı ‘İz’ler’i; 4-5 ay sonra ise yeni eseri Çizgisiz Defter’i yayımladık. Bir mecliste kitaplarının Büyüyenay’dan çıkmasını uygun bulmayan bir arkadaşı, kitaplarının “eski tüskü, tasavvufi eserler yayımlayan bir yayınevinden çıkmasının intihar” olduğunu söylemiş. kif Emre söyleyeni zikretmeden buraya kadar olan kısmından bahsetmiş, nezaketinden olsa gerek verdiği cevaptan söz etmemişti. Vefatından sonra, aynı ortamda bulunan başka bir arkadaşı kif Emre’nin ketumiyetine riayet ederek ve isim vermeden onun cevabını aktardı: “Eski tüskü dediğiniz İsmail Hakkı Bursevi mi? Muhyiddin Arabi mi? Siyasetname -bizim siyasetname külliyatını takdir ederdi- külliyatı mı? Onların arasında bulunmaktan şeref duyar insan.” Sonuçta bütün mevzu “bakış” meselesi haline geliyor. Geldiğimiz noktada Büyüyenay’la bir kitaplık kurmaya çalıştığımız büyük ölçüde anlaşıldı. Kimliğimizi pekiştiren şeyin, belli başlı eserler değil de kitap seçimimizdeki insicam ve büyük ölçüde rastgele yayın yapmadığımızın anlaşılması oldu diye düşünüyorum.
Unutulmuş bir kitabı yeniden basmaya karar verirken hayatımıza ışık salıp salamayacağına bakıyorum.
Kütüphanelerde, eski dergilerde ve yazma eserlerde bekleyen metinleri “gizli bir hazine” olarak tanımlıyorsunuz. Bu büyük birikimin içinden yayımlanacak eseri seçerken tarihî değere, edebî güce ve bugünün okuruyla kuracağı bağa nasıl ölçü koyuyorsunuz?
Bu tanımlamam Sezai Karakoç’un bir cümlesinden mülhem: Yapılmak istenen şeylerin yüksek bilincinin maddi imkânsızlıklarla atıl hale geldiği bungun zamanlarda, “Hint fakirleri gibi bir hazinenin üstünde oturuyoruz fakat elimiz kolumuz bağlı, hiçbir şey yapamıyoruz.” derdi. Bir hazinemizin olduğunun farkındayız ama bunun evsafı nedir henüz bilmiyoruz. Kütüphanelerde, Yazma Eserler’de bulunan ve son zamanlarda hızlanmış olsa da henüz kayıt altına alınmamış eserlerimize tam olarak vakıf değiliz. Yurt dışında bulunanlar da var. Neredeyse 100 yıllık gazete ve dergi koleksiyonları da dijital ortama tam olarak aktarılabilmiş değil. Yalnız bu hazine diye umumi bir isimle tanımladığımız elmas, yakut, zümrüt, altın mesabesindeki eserlerin arasında şüphesiz alelâde taşlar gibi sıradan metinler de vardır. Sırf Osmanlı dönemini dikkate aldığımızda başlangıcından sonuna kadar artarak devam eden 600 yıllık bir birikim var. Bu birikimler kademe kademe ayıklarken “Ehem mühimme müreccahtır” -yani “En önemli, önemliye tercih edilir”- ilkesine riayet ederek bir tasnif yapılması gerekir. Bu ayıklama son yıllarda kütüphane fişlerinin yenilenmesiyle hızlandı. Ama şahıslarda bulunan eserler henüz kamuya intikal etmedi. Gazete ve dergilerde de oldukça değerli tefrikalar bulunmakta. Onlar keşfedildikçe, kayıt altına alındıkça kültür mirasımıza vukûfiyetimizin daha da artacağını ve genişleyeceğini ümit ediyorum.
Bazen sırf bir cümlesi ya da bir bölümü için yayımladığım eserler var.
İlk iş keşif. Keşiften sonraki adımlar neler peki?
Yayımlamak istediğimiz eseri daha çok kaynaklardan araştırıyoruz. Bazen araştırdığımız eseri değil başka bir eseri buluyoruz. Bu bazen keşif yerine geçiyor; heyecan verici, sürprizlerle dolu bir süreci başlatıyor. Yalnız belli bir döneme nüfuz eden tarih, seyahatname ya da hatırat türü kitaplara karar vermek daha kolay. Mesela daha yakın dönemden yaklaşık 30 kitap olarak düşündüğümüz şu ana kadar 21’i yayımlanan Sermet Muhtar Alus İstanbul kitaplığı serimiz var. Bu külliyat 1930-1952 yılları arasında yazarın devrin gazete ve dergilerinde sırf İstanbul’u anlatan yazılarından meydana geliyor. Yazarın kültürel nosyonu, güzel Türkçesi ve kıvrak kalemi bir yana, bu yazıların ilk kaleme alınışı 1930 tarihinden başlasa da yazarın 1887’de doğduğunu düşünürsek âdet ve görenekleriyle, olaylarıyla, insan ilişkileriyle, hayat görgüsüyle, mekânları ve insan tipleriyle neredeyse bilgi ve gözlemlerle iç içe geçmiş 100 yıllık bir İstanbul’un şehir tarihi hükmünde. Bu tür eserlerin yayımlanmasına karar vermek kolay fakat derleyip kitap haline getirme süreci zorlu. Çünkü farklı zamanlarda yazılmış metinleri imlasından diline kadar bir bütünlüğe kavuşturmak; dipnotlarla bugünün okuruna anlama ve kavrama kolaylığı sağlamak gerekiyor. Buradaki zorluk hakikatte olmayan bir eseri, bir mantık yolu belirleyip yepyeni bir hüviyetle ortaya çıkarma işlemlerinde. Ayrıca yazarın bize bıraktıklarına saygı duyup riayet ederek yani kesip biçmeden, onun haklarını da koruma endişesini taşıyarak, ölmüş olsa da onun da manen razı olacağı tekmil bir varlığa kavuşturmak önemli.
Bütün meselemiz geçmişin yaşayan unsurlarını birer tecrübeler hazinesine çevirmek.
Ben de buraya gelecektim. Osmanlı Türkçesiyle kaleme alınmış bir eseri ne ölçüde sadeleştiriyor, açıklama ve dipnotlarda nasıl bir yol izliyorsunuz?
Yayımlamak istediğimiz her eser zamanla bizde bir ihsas, duyuş ya da sezgi geliştirdi. Bu ihsas, eserin nasıl yayımlanabileceğini yine eserin kendisinin söylemesi, hissettirmesi ya da sezdirmesi. Burada kesin bir kural yok. Eserin bizzat kendisinin belirlediği kurallar; bize ihsas ettiği kendi kararları var. Bütün mesele onu dinleyip anlamakta. Bazı eserler “Beni kısmen sadeleştirerek yayımlayabilirsiniz.” der. Mesela dilin zaman içinde gelişiminden doğan artık tamamen terkedilmiş hatta arkaik hale gelmiş kelimelerin yerine bugünkü karşılıklarını vermek gibi. Bazı kelimeler de var ki sırf dili yenileştirme adına terkedilmiş ama hem anlam alanları hem de bir duygu, düşünce ya da hareketi kâmilen anlatmada başarısı göz ardı edilemez. Bu kelimeleri çıkarıp yerlerine başkalarını koymak, insanın kendini doğru ve yetkin biçimde ifade etmesini nasıl engelliyorsa, anlaşılmaz bulunduğu gerekçesiyle her kelimeyi değiştirmek de metnin ruhunu ve Türkçenin zenginliğini ortadan kaldırıyor. Az önce kullandığım “kâmilen” kelimesi de bunlardan biri. Bugün bunun yerine “tam olarak, eksiksiz, noksansız…” kelimeleri kullanılıyor. Ama “kâmil-kâmilen” kelimeleri bütün bunları içerdiği gibi bunların yerine daha anlaşılır bulunup tercih edilen kelimeleri de aşan, ayrıca maddi olduğu kadar belki daha fazla manevi bir gelişimi, oluşumu da ifade eden bir kelime. Mesela, metinlerde sık geçen “maada, binâenaleyh, müşarünileyh…” gibi kelimelerin tam karşılığı var ama bunları değiştiriyoruz. Bu şekilde sadeleştirmede korunması gerekenle değiştirilmesi gereken arasındaki tercih bize kalıyor. Korunması, öğrenilmesi, dolaşıma girmesi gerekenleri mahfuz tutarak kısmi bir sadeleştirmeyi tercih ediyoruz. Orta yol izliyoruz. En yeni ile eski arasında orta bir dil arıyoruz. Mesela eski metinlerde geçen Farsça “âyîne” Arapça “mir’ât” kelimeleri yerine bugün Türkçemizde yerleşmiş bulunan “ayna” kelimesini tercih ediyoruz. Ya da “mezar-kabir” kelimeleri varken “gömüt” kelimesini asla kullanmıyoruz. Ayrıca bazı kelimelerin anlamlarını dipnotlarda vererek yaşamalarını da sağlamaya çalışıyoruz. Bilhassa gençler için “anlamazlar, bu kelime eski” gibi; küçümseyici ve aşağılayıcı tutumları benimsemiyoruz. Elbette bütün bunlar, lisana ideolojik yaklaşılmasından, dilin sürekli müdahalelerle oynanılmasından ve aydınların dile sahip çıkmamasından kaynaklanıyor.
Asıl kitabımız dışındaki tüm eserler, yani insan eliyle ve sanatıyla kaleme alınmış bütün metinler firelidir.
“Bazı eserler ‘Beni kısmen sadeleştirerek yayımlayabilirsiniz.’ der.” dediniz bunun tersi nasıl oluyor?
O eserler de “Beni asla sadeleştirerek yayımlayamazsın hatta böyle bir şeye girişirsen hem zamanını beyhude yere harcamış olursun hem de gülünç duruma düşersin.” der. Bu eserler, yazarın üslubuyla bütünleşmiş yer yer şiire yakın, felsefi, kendine has terminolojiye sahip metinlerdir. Filibeli Ahmed Hilmi’nin metinleri büyük ölçüde böyledir. Onları tamamen sadeleştirmek demek, eserin ruhunu da fikrini de kaldırıp atmak hükmündedir. Bu en başta -vefat etmiş bile olsa- yazara yapılabilecek en büyük haksızlık. Hatta onu olduğundan başka türlü göstereceği için hakkına tecavüz yerine geçer. Bunu ancak empati yaparak anlayabiliriz. Bu yüzden hakiki okurun elinin altında ya da cep telefonunda bir sözlük bulunmalı ki baka baka ilerlesin ve metne nüfuzu bu şekilde sağlasın. Zaten ilk 10-15 sayfada sabır gösterilirse, sonrasında bu lisana alışılır; eserin gerisi daha kolaylaşır hatta eminim ki o lisan sevilir. Böyle bir durumda metinle birlikte daha birçok şey de öğrenilir. Ayrıca Osmanlı Türkçesi ile yazılmış eserlerin bazılarını iki bölüm halinde de yayımladığımız oluyor. Sadeleştirilmiş ve Latinize edilmiş hali aynı kitapta iki bölüm halinde yer alıyor. İsteyen istediği kısma okuyabilsin, mukayese yapabilsin diye.
Bazen bir eser öyle bir şey söyler ki, bütün insanların o sözü duymasını istersiniz.
Unutulmuş bir kitabın yeniden basılmaya değer olduğuna nasıl karar veriyorsunuz? Tarihî merak uyandıran eserle bugünün okuruna canlı bir söz söyleyen eser arasındaki ayrımı nasıl kuruyorsunuz?
Daha çok eserin fikri tecrübelerini, anlatım tarzını ve şimdiki zamanla buluşturulup buluşturulamayacağını dikkate alıyorum. Unutulmuş bir kitabı yeniden basmaya karar verirken hayatımıza ışık salıp salamayacağına bakıyorum. Mesela bazen sırf bir cümle ya da bir bölüm için yayımladığım eserler de var. Bir örnekle anlatacak olursam: Yıllar önce yayımladığım bir siyasetname kitabında yazar devrini anlatıyor, devrinin (1600 sonları) siyaseti için gerekli uygulamalardan bahsederken bir örnek veriyor. Hz. Ömer örneği. Halife iken Irak valisi olarak atadığı Ebu Musa el-Eş’ari’yi bir müddet sonra azlediyor. Vali sebebini öğrenmek kabilinden “İşlerimde bir yetersizliğimi mi ya da hıyanetimi mi gördünüz?” diye soruyor. Hz. Ömer “Yetersizliğin ya da bir hıyanetin olduğundan değil, belki faziletlerini ve aklını halk üzerine yüklemen (psikolojik baskı kurman) ve zekânın aşırılıklarını onlara musallat ederek (dayatarak) halkı kederlendirmeni ve yüksek sesle ağlamanı mekruh (tiksindirici, iğrenç) görüp seni görevden almayı tercih ettim.” cevabını veriyor. Burada Hz. Ömer’den bütün zamanlara teşmil edilebilecek bir ilkeyi öğreniyoruz. “Zekâsını kontrol edemeyerek, aşırılıklarıyla insanlar üzerinde psikolojik baskı kurma aracına çevirerek, yüksek sesle ağlayıp onları duygulandırıp ağlatarak bu yolda bendeler toplayarak var olmak, ağladığın şey ne olursa olsun bir baskıdır, onların özgür iradeleri üzerine gerilmiş bir perdedir, onları hakikate değil kendine bağlamaktır.”
Bu metinlere neden “gizli bir hazine” dediğinizi daha iyi anlıyoruz böylelikle.
Bütün meselemiz geçmişin yaşayan unsurlarını birer tecrübeler hazinesine çevirmek. Bu anlamda hammadde sayılabilecek birçok eser yayımladık. Bir de kitap seçimi için şunu söylemek isterim: Bana göre asıl kitabımız dışındaki tüm eserler, yani insan eliyle ve sanatıyla kaleme alınmış bütün metinler firelidir. Kiminin firesi az kiminin de çoktur. Bazen bir eser öyle bir şey söyler ki, bütün insanların o sözü duymasını istersiniz.
Sezai Karakoç’un yayın faaliyeti Platon’un ideaları gibiydi; düşünür, tefekkür eder ve neticede kâmil hale getirirdi.
Büyüyenay kitaplarının önemli bir bölümünde yayıma hazırlayan, notlandıran veya derleyen kişi olarak sizin imzanız bulunuyor. Bir eseri yayıma hazırlarken metne yaklaşımınızı ve çalışma disiplininizi nasıl tarif edersiniz?
Mizaç olarak çalışmayı sevmem bir yana, bütün sorunlarımı çalışarak unutan biriyim. Bu rahmetli annemden tevarüs eden bir vasıf. Uyku ve bazı eş-dost buluşmaları dışında yayınevinde de evde de bilgisayar başındayım. Keşfetmek, yeni bir bilgiye ulaşmak, tam olarak cevaplayamasam da sorularımı bu yeni bilgilerle derinleştirmek; bir edebi ya da felsefi metinden hayata doğru kendimce şerhler yapmak gibi daha da çeşitlendirilebilecek şeyler, zaman içerisinde hayat tarzım haline geldi. Şiirler, metinler, kelimeler canlı varlıklar gibi hayatlarını sürdürürler bende. Bana gelen ya da hazırlanması için verdiğimiz her eserin eksikliklerini tamamlayıp ona bir kitap hüviyeti kazandırmaktan, baskıya gidene kadarki bütün süreçlerle ilgilenmekten ve doğacak esere bu şekilde katılmaktan dolayı sevinç duyuyorum. Yer yer zorluklar yaşasam da her doğum gibi bir kitabın doğumu da insana sevinç veriyor. Bunca çabaya rağmen elbette kaçırdığımız, göremediğimiz kitaba yansıyan ve bizi üzen kusurlarımız da var. Bunun yanında, tam tekmil her şeyi düşünülmüş bir halde gelen, bana çalışmalarıyla güven veren, hiç okumadığım, sadece genel düzenine bakıp yayımladığım eserler de var. Bunlar çok çok az. Ama arada nefes aldırıyorlar. Bilhassa eski metinler konusunda birçok metnini yayımladığım Abdullah Uçman, Sadık Yazar, Mustafa Zahit Öner, Uğur Boran ve Eren Yavuz’un çalışmaları azami dikkat ve özenle, neredeyse tam tekmil bir şekilde gelir. Onları çıktıktan sonra okumaya çalışırım. Fakat Osmanlı Türkçesinden yayıma hazırlanacak ya da bir derleme neticesinde kitaplaşacak eserlerde, gelen metinler bir sorumluluk bilinciyle hazırlanmadığı için eksiklerin tamamlanması maalesef bütün vaktimi alıyor.
Sezai Karakoç zarftan çok, mazrufa önem verirdi.
Çok vakit almasının sebepleri neler?
Büyük bir çoğunluğu, hazırlayan tarafından bir sorumluluk bilinciyle ve okurları düşünerek yapılmış çalışmalar değil. Çalışmayı biz verdiğimiz için kitabın hatırına katlanıyoruz. Bu yarım çalışmalara okur gözüyle bakmaya çalışarak onları düzenleme, dipnotlandırma, metni anlaşılır kılma ve sevdirme, kısacası okumayı kolaylaştırıcı işlemleri gerçekleştirmeye çalışıyorum. Övünçle gönderilen birçok çalışmada bazı paragrafların atlanmış olduğunu fark ediyorum; ne dediği anlaşılmayan öylesine konulmuş dipnotlarla karşılaşıyorum. Bu da vaktimin önemli bir kısmını alıyor. Başkalarının eksikliklerini çalışarak telafi ediyorum. Çalıştığım kişileri eleye eleye bugünlere kadar gelebildik.
Diriliş Yayınları’nda geçen uzun çalışma döneminiz, Büyüyenay’ın hangi özelliklerine doğrudan yansıdı? Sezai Karakoç’la çalıştığınız yıllardan bugünkü yayıncılık anlayışınıza kalan en güçlü ilke nedir?
Üstat çok okurdu. Osmanlı Türkçesi de okurdu Fransızca da. Doğu’yu da Batı’yı da bilirdi. Yabancı kitapların baskılarına dair fikir sahibiydi. Bu yüzden kitap görgüsü mütekâmildi. Kitap zevkinden çok şey öğrendim. Konuşmaları ekseriyetle fikir, sanat, kültür üzerine olduğundan kitaplara da sıkça atıf yapardı. Bu şekilde asıl okunması gereken kitapları onun sayesinde keşfettim.
Üstat Sezai Karakoç, bir kitabın yayımlanma sürecindeki bütün işlemlere total olarak bakardı. Disiplin sahibiydi. Zevk ve ideal sahibi amatör ruhuyla profesyonel işler ortaya koyardı. Yayın faaliyeti Platon’un ideaları gibiydi; düşünür, tefekkür eder ve neticede kâmil hale getirirdi. Motivasyonu bu anlamda yüksekti. Ona göre amatör ruhtan beslenmeyen profesyonellik, işi ticarete indirgemek ve aracı amaç yerine koymak mesabesindeydi. O yüzden bilhassa dergi çıkarırken yenilikler yapmak isterdi. Maddi imkânların yoksunluğu sebebiyle düşünüp de yapamadığı çok şey olurdu. Kitap çıkarmakta acele etmezdi. Bazen uzun süre bekler, karar verdiğinde ise hızlanırdı. Kitabın sayfa düzeninden adına kadar her şeyi düşünür, bilhassa isim verme süreci zaman alırdı.
İsim verme süreci nasıldı peki?
Denemeler yapar, kitabı meydana getiren metinlerin ruhunun kapağındaki birkaç kelimelik isimde yansımasını amaçlardı. Önce bir kâğıda kitabın içeriğini tam olarak ifade eden uzun cümleyi yazar, kelimeleri eleyerek iki ya da üç kelimelik isme ulaşırdı. Kitap yayımlandıktan sonra bir tashih görürse üzülürdü.
Peki kendi kitaplarında nasıldı durum?
Mesela 2000 yılında bütün şiirlerini tek kitapta toplamak istiyordu. O zamana kadar 9 kitap yayımlanmıştı. Bu kitapları peş peşe tarih sırasına göre de yayımlayabilirdi. Bu çok kolaydı. Zaten daha önce defalarca baskıları yapılmıştı. Ama o adeta her bir kitabın birbirine geçişkenliğini de sağlayacak bir format düşünüyordu. Çünkü ilk şiirinden son şiirine kadar bütün bu şiir verimini yekpare kabul ediyor; bir nevi insan ömrü gibi ya da şiirlerinin başlangıç noktasından menziline kadar katettiği yolları gösterecek bir bölümden diğerine geçişi sağlayacak bir düzen düşünüyordu. O sıralar hummalı bir çalışma içinde, kâğıt üstünde denemeler yapardı. Bugün bulduğu düzeni ertesi gün geliştirir, birkaç gün sonra tamamen terk eder, sonra yeniden başlar, adeta bütün varsayımları ve ihtimalleri deneye deneye tükete tükete ilerler, en sonunda da mükemmel sonuca ulaşırdı. Kitap, kronolojik sıra takip ederek 13 bölümden meydana geliyordu. Her bölümün başındaki perde (separatör) sayfalarda “sağnak” olarak tanımlanmış, adeta her bölüme, giriş hükmünde okuru hazırlayan kısa cümleler yer alıyordu. Bu yüzden Gün Doğmadan, edebiyat tarihimizde her şaire nasip olmamış, nadir görülen, tasarımından şiirlerin düzenine kadar şairinin sağlığında kâmil hale getirilmiş bir eserdir. Bu yüzden üzerinde tasarruf yapılamaz.
“Bütün sorunlarımı çalışarak unutan biriyim.” dediniz. Sezai Karakoç’ta bu durum nasıldı?
Üstat, yeni bir kitap ya da dergi çıkması süreçleri için “Beni çalışırken tanıyamazsınız.” derdi. Hakikaten de o zamanlar doğum sancıları yaşar ve yaşatırdı. Gerilimli olurdu. Daha iyiyi bulma kaygısı, her şeyin önüne geçerdi. Yapılan işte, kemale ulaşmak idealiydi. Kemale ulaşma pratikleri de disiplin olarak tezahür ederdi. Üstat kapak konusunda da sadelikten yanaydı. Diriliş’in yaklaşık 50 yıllık yayın tarihi boyunca kapak tasarımlarında hep arzu ettiği sadeliğe riayet etti. O zarftan çok, mazrufa önem verirdi. Bunların dışındaki teknik uygulamalar, teknolojinin sunduğu imkânlar zamandan zamana değişiyor zaten. Bunlardan ve hatırıma gelen daha nice Diriliş pratiklerinden Büyüyenay’a yansıyan en temel yaklaşım ve duyuş olsa olsa bu disiplin, kitap zevki ve bilgisidir diye düşünüyorum. Yayımlanacak kitabı düşünme, ona vücut verme süreçlerini kafada olgunlaştırma; bu süreçler dışında da seçme, tefrik etme nosyonu ve galiba kitaba ticari nazarla bakmama, zorluklar getirse de doğru olanı ve olması gerekene yönelme, arayışları zenginleştirme, Diriliş pratiklerinden gelen ve bakışımı belirleyen yaklaşımlar oldu.
İslami düşünce ve medeniyet birikimini nitelikli eserlerle yeniden görünür kılmak için uzun yıllardır büyük bir emek veriyorsunuz. Bu yayıncılık mücadelesinde sizi ayakta tutan düşünce neydi ve bugün bu çabanın en büyük karşılığını nerede görüyorsunuz?
Bizi motive eden temel düşünce bu eserlerin bir değere ve niteliğe tekabül etmesi ve bu eser sahiplerine teşekkür borcumuzun olduğuydu. Nasıl ana babamıza hürmet etmemiz gerekiyorsa; insanlık mirasını zenginleştiren, kâinata nispetle bir zerre hükmünde olan insan varlığını kıymetlendiren bu eserlere de şüphesiz hürmet borcumuz var. Onlar olmasaydı biz, büyük bütünün parçaları olamazdık. Bir sarkaç gibi sallanır dururduk. Demin verdiğim örnek gibi rastladığım birçok şey var. Doğrusu onlar seçtiğim ve yürümeye devam ettiğim yola olan güvenimi daha da pekiştiriyor. Kitaplarımızda başka şeyler fark edip bizi arayanlar da oluyor. Onların teşekkür ve takdirleri bize yetiyor.
Bizim hayatlarımızda, kitapların hayatında birçok şey kaderin sevkiyle ortaya çıkıyor. Kendi hayatıma, başkalarının hayatlarına, geçmişte eser vermiş kişilere ve onların eserlerine bakıp düşündüğümde daima Fuzûlî’nin şu beyti; bir halin, bir durumun eşsiz bir ifadesi olarak çıkar gelir: “Bu işretgâhın itmamında bir taş olmasa noksan / Beni yerden yere nakleyliyemezdi dehr sultanı.” Vaktiyle yorumlamıştım. Değişen bir şey olmadığından paylaşmak isterim: Her birimiz, farkında olsak da olmasak da, şairin bir yapı olarak düşündüğü ve dünya hayatında “taş” diye vasfettiği herhangi bir noksanı tamamlamak için ömür sürüyoruz. Herkesin taşı çeşit çeşit. Bütün mesele dehr yani âlemin Sultanı’nın bizi nereden nerelere, hangi hâl ve durumlardan geçirerek yolumuzu açtığını ya da yolumuzu hangi yöne çevirdiğini görebilmekte.
Bu yazının başlığı yazardan bağımsız editoryal olarak hazırlanmıştır.