Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Genel Direktörü Rafael Grossi, pazartesi günü yaptığı açıklamada, Suriye’nin Deyrizor kentinde keşfedilen nükleer reaktörün neredeyse tamamlanmış olduğunu ve nükleer silah yapımında kullanılabilecek maddelerin üretiminde kullanılabileceğini söyledi.
UAEA müfettişleri geçen ay biri Suriye’nin doğusundaki Deyrizor’da, diğeri ise Suriyeli yetkililer tarafından belirlenen ancak yeri açıklanmayan bir bölgede bulunan iki tesisi ziyaret etmişti.
Grossi’nin açıklamaları, Birleşmiş Milletlere bağlı kurumun yayımladığı rapordan birkaç gün sonra geldi. Raporda, Deyrizor’da bulunan ve devrik Devlet Başkanı Beşşar Esed yönetimi döneminde yürütülen faaliyetlerle bağlantılı olan tesislerin, nükleer reaktör özellikleriyle uyumlu olduğu belirtilmişti.
Grossi, UAEA Yönetim Kurulunun bu hafta toplantılarını gerçekleştirdiği Viyana’da düzenlediği basın toplantısında, “Reaktör neredeyse tamamlanmıştı. Faaliyete geçirilmesi için yalnızca yakıt yüklenmesi gerekiyordu.” dedi.
Grossi, Suriyeli yetkililerinin “yaptıkları şeyin dünya tarafından bilinmesini istemediklerinin açık olduğunu” söyledi.
Grossi, “Bununla birlikte bu tür bir reaktörün tasarımı ve teknik özellikleri göz önüne alındığında, nükleer silahların üretiminde doğrudan kullanılabilecek bölünebilir maddeleri üretme konusunda yüksek verimliliğe sahip bir reaktör olduğunu biliyoruz.” ifadelerini kullandı.
UAEA, geçen hafta yayımladığı raporda Deyrizor’da yapımı devam eden reaktörün yanı sıra bir nükleer yakıt üretim tesisi ile 73 ton doğal uranyum bulunduğunu bildirdi.
Söz konusu uranyumun 55 tonunun yakıt çubukları, kalan bölümünün ise atık halinde olduğu belirtildi.
Grossi, Suriye’nin mevcut yönetiminin gösterdiği iş birliği ve şeffaflıktan memnuniyet duyduğunu ifade etti.
Bu yaklaşımın, “Suriye’nin ekonomisini canlandırabilmesi ve uluslararası toplumla siyasi, ekonomik ve diğer alanlardaki ilişkilerini yeniden kurabilmesi açısından son derece önemli” olduğunu söyledi.
UAEA, 2011 yılında söz konusu tesisin “büyük olasılıkla” bir nükleer reaktör olduğunu ve Kuzey Kore’nin yardımıyla inşa edildiğini açıklamıştı.
Bu hafta oylamaya sunulması beklenen karar taslağında, Suriye’nin nükleer dosyasının kapatılması çağrısı yapılıyor.
Grossi, UAEA’nın malzemelerin güvenliğini sağlamak ve ulaşılan sonuçlara ilişkin raporlar hazırlamak amacıyla Suriye ile çalışmayı sürdüreceğini belirtti.
ABD merkezli ve nükleer silahların yayılması konularında çalışmalar yürüten Bilim ve Uluslararası Güvenlik Enstitüsü açıklamasında, “UAEA raporunda sunulan yeni bilgiler, önceki verileri doğruluyor ve yeni ayrıntılar sağlıyor. Ancak herhangi bir sürpriz içermediği gibi reaktör ve yeniden işleme projesinin tüm kapsamı ile Suriye’nin Kuzey Kore’yle iş birliği konusundaki soruları da yanıtlamıyor.” ifadelerine yer verildi.
Deyrizor’daki tesis 18 yıldır kapalı durumda bulunuyor. Grossi, tesisi geçen ay ziyaret etmişti.
israil, 2018 yılında yaptığı açıklamada bölgeyi 11 yıl önce bombaladığını kabul ederek yapımı devam eden bir nükleer reaktörü hedef aldığını bildirmişti.
ABD’li yetkililer de saldırıdan bir yıldan kısa süre sonra, 2008’de, Suriye’yi gizli bir nükleer reaktör inşa etmeye çalışmakla suçlamış ve reaktörün israil saldırısında yok edildiğini açıklamıştı.
Mehmet Yaman