Yerin derinliklerinden yüzeye doğru yükselen devasa bir madde sütunu, Doğu Afrika Rift Sistemi boyunca gözlemlenen gizemli hareketlerden sorumlu olabilir. Peki, Dünya’nın manto tabakasının derinliklerindeki kuvvetler, Afrika kıtasında devam eden yavaş ayrışma sürecinde daha sığ katmanlarda oluşan diğer jeolojik güçlerle nasıl etkileşime giriyor?
Yeni bir bilimsel araştırma, yerin derinliklerindeki büyük miktarda sıcak kaya akışının, Doğu Afrika Rift Sistemi’nin altında bulunan kayaları etkileyerek Afrika kıtasının yavaş yavaş parçalanmasına katkıda bulunan faktörlerden biri olabileceğini ortaya koydu.
Bilimsel yayın organı Science Daily’nin yayımladığı rapora göre bu fay hattı, dünyanın en büyük kıtasal rift sistemi olarak kabul ediliyor. Bölgede yer kabuğu ve litosfer giderek geriliyor. Bu süreç, milyonlarca yıl içinde kıtanın bazı bölümlerinin birbirinden ayrılmasına yol açabilir.
Araştırmacılar, Dünya’nın içindeki termal ve mekanik etkileşimleri simüle eden üç boyutlu modellerin yanı sıra, 12 yılı aşkın sürede Küresel Konumlandırma Sistemi (GPS) aracılığıyla elde edilen ölçümleri kullandı. Bu veriler, Doğu Afrika’nın bazı bölgelerinde olağan dışı hareketler bulunduğunu ortaya çıkardı.
Araştırmanın sonuçlarına göre bölgedeki kayalar, beklendiği gibi yalnızca rift hattından uzaklaşmakla kalmıyor, aynı zamanda fay hattına paralel şekilde kuzeye doğru da hareket ediyor. Yeryüzüne yakın katmanlarda etkili olan kuvvetler ise bu hareketi tek başına açıklayamıyor.
Bilim insanları, bu hareketin nedeninin “Afrika Süper Yükselimi” olabileceğini düşünüyor. Bu yapı, yerin derinliklerinden yükselen sıcak manto maddelerinden oluşan devasa bir bölge olarak tanımlanıyor. Güneybatı Afrika’dan kıtanın kuzeydoğusuna doğru uzanan yapı, kuzeye ilerledikçe kıta yüzeyine daha fazla yaklaşıyor.
Araştırmacılar ayrıca manto akışının yönü ile kayalardaki sismik anizotropinin yönleri arasında bir uyum tespit etti. Bu bulgu, derinlerdeki maddelerin hareketi ile yeryüzünde gözlemlenen deformasyonlar arasında bağlantı bulunduğu varsayımını güçlendirdi.
Araştırma, Afrika’nın parçalanmasının tek bir kuvvetten kaynaklanmadığına da işaret ediyor. Buna göre farklı kuvvetler birbirleriyle etkileşim hâlinde bulunuyor. Litosfer içindeki kuvvetler kıtanın gerilmesine katkı sağlarken, derin manto akışı ise fay hattına paralel gerçekleşen olağan dışı hareketten sorumlu olabilir.
Araştırmacılar, elde edilen sonuçların kıtaların parçalanmasına, fayların ve depremlerin oluşmasına yol açan süreçlerin daha iyi anlaşılmasını sağladığını belirtiyor. Bulgular ayrıca, yerin derinliklerindeki hareketlerin gezegenin yüzeyini yeniden şekillendirmede oynayabileceği rolü de ortaya koyuyor.