Nijer’de isyancı askerler cumartesi günü erken saatlerde başkent Niamey’deki havalimanı ve Cumhurbaşkanlığı Sarayı’na saldırdı. Saldırı saatlerce süren silah sesleri ve patlamalara yol açarken devlet televizyonu ve radyosunun yayınları kısa süreliğine kesildi.
Nijer Savunma Bakanlığı, sabahın ilerleyen saatlerinde silahlı kuvvetlerin gece düzenlenen saldırıda ele geçirilen noktaları aşamalı olarak geri aldığını açıkladı. Ancak güvenlik kaynakları, isyancı askerlerin öğleden sonra da havalimanında bulunduğunu ve cumartesi gecesi itibarıyla genel durumun belirsizliğini koruduğunu bildirdi.
Saldırı, 2023 yılında düzenlenen darbeyle iktidarı ele geçiren Abdourahamane Tiani yönetimine yönelik son tehdit oldu. Dünyanın önemli uranyum üreticilerinden biri olan Sahel ülkesi Nijer’de güvenliği iyileştirme sözü veren Tiani’ye rağmen grupların saldırıları devam etti.
Yayınlarına yeniden başlayan devlet televizyonu, Niamey’deki bir üste görev yapan isyancı askerlerin kentteki “hassas noktalara” ateş açtığını duyurdu.
Açıklamada, güvenlik güçlerinin hızla karşılık verdiği ve “bu karışıklığın kontrol altına alındığı” belirtildi.
Bu yılın başlarında silahlı gruplar, Niamey’deki sivil havalimanı ile askeri hava üssüne saldırılar düzenlemişti. Bu nedenle bazı güvenlik gözlemcileri, cumartesi günkü saldırının arkasında başlangıçta silahlı grupların bulunduğundan şüphelendi.
Tiani, cumartesi günü kamuoyu önüne çıkmadı. Silahlı Çatışma Konum ve Olay Verileri Projesinin (ACLED) Batı Afrika kıdemli analisti Heni Nsaibia, Tiani’nin isyanı atlatması halinde bile bu gelişmenin, gruplarla mücadele için ayrılan kaynakların ülke içindeki tehditleri kontrol altına almaya yönlendirilmesi ihtimalini artırdığını söyledi.
Nsaibia, “Bu durumun tek kazananı silahlı gruplar olacak” dedi.
Başkent dışındaki askerler de isyana katıldı
Bir görgü tanığı, Rus ve İtalyan güçlerinin konuşlandığı havalimanı ile askeri hava üssünde silah sesleri duyulduğunu ve gün doğumundan önceki saatlerde şiddetli patlamalar meydana geldiğini bildirdi.
İki güvenlik kaynağı ve bir diplomat, GMT ile saat 09.00 itibarıyla Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nın hükümete bağlı birlikler tarafından güvence altına alındığının görüldüğünü, ancak havalimanı çevresinde çatışmanın sürdüğünü söyledi.
Savunma Bakanlığının açıklamasında, isyancı askerlerin askeri hava üssündeki “bazı silah arkadaşlarını gözaltına almaya” çalıştığı belirtildi ancak ayrıntı verilmedi.
İki kaynak, hükümete bağlı birliklerin havalimanında kontrolü müzakere veya güç kullanarak yeniden sağlamak üzere bölgeye gönderildiğini bildirdi.
Nijer, Mali ve Burkina Faso’dan oluşan Sahel Devletleri İttifakı (AES), Nijer ordusuna desteğini açıkladı. İttifak, cumartesi gecesi yayımladığı açıklamada isyancıların girişiminin engellendiğini duyurdu. Ancak Mali ve Burkina Faso’nun Nijer’e herhangi bir somut askerî destek sağlayıp sağlamadığı netlik kazanmadı.
Nijerli bir güvenlik kaynağı ile Bonn Uluslararası Çatışma Araştırmaları Merkezi kıdemli araştırmacısı Yvan Guichaoua’ya göre isyancıların operasyonuna ülkenin güneybatısındaki Ouallam, Tera ve Dosso bölgelerinden askerler de katıldı.
Bu bölgelerde görev yapan askerler, daha önce yaşanan çatışmalarda ağır kayıplar verdi. Analistler ve güvenlik kaynakları, ön cephedeki birlikler arasında hükümete yönelik hoşnutsuzluğun giderek arttığını belirtiyor.
Nsaibia, “Yalnızca bir hafta önce güneydeki Dosso bölgesinde bulunan mevzilerine düzenlenen saldırıda yaklaşık 18 asker öldürüldü. Nijer ordusunun çok sayıda kayıp verdiği bu baskınlar giderek sıradan hale geliyor. Bu durum ordudaki huzursuzluğu körüklemeye ve askerler arasındaki gerilimi artırmaya devam edecek” dedi.
İsyancılarla ittifak kuran kaç askerin Niamey’e girdiği ve hangi bölgelere konuşlandığı henüz bilinmiyor.
Silahlı gruplarla mücadele ve uranyumun kontrolü
Uranyum, petrol ve altın kaynakları bakımından zengin bir Batı Afrika ülkesi olan Nijer, Cumhurbaşkanı Muhammed Bazum’un devrildiği Temmuz 2023 darbesinden bu yana askeri yönetim tarafından idare ediliyor.
Nijer de komşuları Burkina Faso ve Mali gibi, askerî yönetimin güvenliği iyileştirme vaatlerine rağmen silahlı isyanlarla mücadelesinde gidişatı değiştirmeyi başaramadı.
El Kaide’nin Batı Afrika kolu, DEAŞ’ın Sahel Vilayeti yapılanmasının aynı yeri hedef almasından beş ay sonra, haziran ayında Niamey Havalimanı’na düzenlenen saldırının sorumluluğunu üstlendi.
Tiani hükümeti iktidarı ele geçirmesinden bu yana Batılı ortaklardan uzaklaşarak Rusya ile ilişkilerini geliştirdi. Bölgesel Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğundan (ECOWAS) ayrılan Nijer, Mali ve Burkina Faso ile birlikte Sahel Devletleri İttifakını kurdu.
Ülkedeki karışıklık, yetkililerin uranyum sektörü üzerindeki denetimi sıkılaştırdığı ve Fransız Orano şirketine ait varlıklara el koyduğu bir dönemde meydana geldi. Nijer, tam kapasiteyle çalışıldığı dönemde Orano’nun uranyum tedarikinin yaklaşık yüzde 15’ini karşılıyor ve Avrupa’nın nükleer yakıt ihtiyacı açısından önemli bir tedarikçi konumunda bulunuyordu.
Hükümet, yayımlanan bir kararnameye göre geçen hafta daha önce Orano ve GoviEx şirketlerine ait olan uranyum ruhsatlarını devlet destekli şirketlere yeniden tahsis etti.